بحث: حکم اولی تکثیر نسل:

اصل اولی در این مسئله اباحه است، اما با توجه به روایات متعددی که خواهیم آورد، می توان به استحباب تکثیر نسل قائل شد.

1) مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ ع إِنِّي أَحْبَبْتُ طَلَبَ الْوَلَدِ مُنْذُ خَمْسِ سِنِينَ وَ ذَلِكَ أَنَّ أَهْلِي كَرِهَتْ ذَلِكَ وَ قَالَتْ إِنَّهُ يَشْتَدُّ عَلَيَّ تَرْبِيَتُهُمْ لِقِلَّةِ الشَّيْ‌ءِ فَمَا تَرَى فَكَتَبَ إِلَيَّ اطْلُبِ الْوَلَدَ فَإِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُهُمْ.[1]

نجاشی بکر بن صالح را از اصحاب امام کاظم علیه السلام بر شمرد و او را تضعیف می کند.[2]

2) وَ فِي مَعَانِي الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ أَوْ غَيْرِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ [قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص] تَزَوَّجُوا فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً فِي الْقِيَامَةِ.[3]

در سند تعبیر «او غیره» بکار رفته که سند را مرسل می کند.

3) وَ عَنْهُمْ[ای عن عدة] عَنْ سَهْلٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ‌ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ ص فَقَالَ إِنَّ خَيْرَ نِسَائِكُمُ الْوَلُودُ الْوَدُودُ الْعَفِيفَةُ الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا الذَّلِيلَةُ مَعَ بَعْلِهَا الْمُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوْجِهَا الْحَصَانُ عَلَى غَيْرِهِ الَّتِي تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ تُطِيعُ أَمْرَهُ وَ إِذَا خَلَا بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا يُرِيدُ مِنْهَا وَ لَمْ تَبَذَّلْ كَتَبَذُّلِ الرَّجُلِ.[4]

اگر در صحّت روايت به ‌واسطه «سهل» خدشه‌اي هم باشد، سند دوم و سوم روايت خالي از اشكال است. ضمن اينكه عدّة مذكور در روايت كه كليني به‌واسطه آنها از سهل روايت مي‌كند عبارتند از:  عليّ بن محمد علّان (كليني)، محمد بن ابي‌عبدالله، محمد بن حسن، محمد بن عقيل كليني[5] و در نتيجه از اين حيث سند خالي از اشكال است و ابي‌حمزة مذكور در روايت نيز، ابی حمزة ‌ثمالي مي‌باشد.[6]

4) «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ لِي- ابْنَةَ عَمٍّ لِي قَدْ رَضِيتُ جَمَالَهَا- وَ حُسْنَهَا وَ دِينَهَا وَ لَكِنَّهَا عَاقِرٌ فَقَالَ لَا تَزَوَّجْهَا- إِنَّ يُوسُفَ بْنَ يَعْقُوبَ لَقِيَ أَخَاهُ فَقَالَ يَا أَخِي- كَيْفَ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَزَوَّجَ النِّسَاءَ بَعْدِي- فَقَالَ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي فَقَالَ إِنِ اسْتَطَعْتَ- أَنْ تَكُونَ لَكَ ذُرِّيَّةٌ تُثْقِلُ الْأَرْضَ بِالتَّسْبِيحِ فَافْعَلْ- قَالَ وَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْغَدِ إِلَى النَّبِيِّ ص- فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ تَزَوَّجْ سَوْءَاءَ وَلُوداً- فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ- فَقُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مَا السَّوْءَاءُ قَالَ الْقَبِيحَةُ.»^[7]

روايت صحيح السّند است و عدّة منقول در روايت مشترک لفظی است چراکه عده ای که واسطه بین سهل و کلینی بوده اند همان گروهی هستند که در ذیل سند قبل آوردیم و عده ای که بین کلینی و احمد بن محمد هستند عبارتند از: محمد بن يحيي، عليّ بن موسي، داوود بن كوره، احمد بن ادريس و عليّ بن ابراهيم ‌بن هاشم^[8] در نتيجه از اين حيث سند صحيح است و احمدبن محمد موجود در سند روايت، علي‌رغم اينكه اگر احمد بن محمد بن خالد باشد نيز ثقه است ولي به فرمودة آيت‌الله‌العظمي بروجردي احمد بن محمد بن عيسي است. ^[9]

از حيث دلالت روشن است كه علي‌رغم آنكه زيبايي از فضايل نسوان مي‌باشد (افضل نساء أُمّتي اصبحهنّ وجهاً و اقلّهنّ مهراً) ^[10] ولي اگر امر دائر مدار ولود بودن و زيبايي باشد، پيامبر ولود بودن را پيشنهاد مي‌نمايد و از نقل قضية حضرت يعقوب چنين استفاده مي‌شود كه اين امر در شرايع الهي گذشته جاري است. روايت بعد بر همين مطلب اشاره مي‌نمايد.

5) «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ جَمِيعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص تَزَوَّجُوا بِكْراً وَلُوداً- وَ لَا تَزَوَّجُوا حَسْنَاءَ جَمِيلَةً عَاقِراً- فَإِنِّي أُبَاهِي بِكُمُ الْأُمَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.»^[11]

احتمال  دارد که بکر در حدیث تصحیف باشد چراکه بکر را نمی توان فهیمد که ولود بوده است.

6) «وَ فِي الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِيٍّ ع فِي حَدِيثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: تَزَوَّجُوا فَإِنَّ التَّزْوِيجَ سُنَّةُ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَإِنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَنْ كَانَ يُحِبُّ أَنْ يَتَّبِعَ سُنَّتِي- فَإِنَّ مِنْ سُنَّتِيَ التَّزْوِيجَ- وَ اطْلُبُوا الْوَلَدَ فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً- وَ تَوَقَّوْا عَلَى أَوْلَادِكُمْ مِنْ لَبَنِ الْبَغِيِّ- مِنَ النِّسَاءِ وَ الْمَجْنُونَةِ فَإِنَّ اللَّبَنَ يُعْدِي.»^[12]

7) «وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا يَمْنَعُ الْمُؤْمِنَ أَنْ يَتَّخِذَ أَهْلًا- لَعَلَّ اللَّهَ يَرْزُقُهُ نَسَمَةً تُثْقِلُ الْأَرْضَ بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ.»^[13]

8) «وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَحْيَى عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَكْثِرُوا الْوَلَدَ أُكَاثِرْ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً.» ^[14]

9) «و في سنن البيهقي باسناده عن ابي‌امامة قال: قال رسول‌الله (ص): تزوّجوا فانّي مكاثر بكم الأُمم (يوم القيامة ـ خ ل) و لاتكونوا كرهبانية النصاري.»^[15]

10) «و فيها باسناده عن معقل بن يسار قال: جاء رجل الي رسول‌الله(ص) فقال: يا رسول‌الله اني أصبت امرأة ذات حسب و منصب و مال، إلّا أنها لاتلد، أفأتزوّج بها؟ فنهاه رسول‌الله، ثمّ أتاه الثانية فقال له مثل ذلك فنهاه: ثمّ اتاه الثّالثة فقال له مثل ذلك، فقال رسول‌الله(ص): تزوّجوا الولود الودود فاني مكاثر بكم الأُمم.»^[16]

11) «و فيها باسناده عن أنس قال: كان رسول‌الله(ص) يأمرنا بالباءة. (بالنساء ـ خ ل) و ينهانا عن التبتّل نهياً شديداً و يقول: تزوّجوا الودود الولود فاني مكاثر بكم الأنبياء (الأُمم ـ خ ل) يوم القيامة.» ^[17]

12) «و فيها باسناده عن أبي‌اذينة الصدفي أنّ رسول‌الله (ص) قال: خيرنساءكم الودود الولود المواتية المواسية اذا اتَّقين‌الله… الحديث.» ^[18]

13) «و في سنن ابن ماجه باسناده عن أَبي‌هريرة قال: قال رسول‌الله(ص): انكحوا فاني مكاثر بكم الأُمم.»^[19]

14) مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِشِرَارِ نِسَائِكُمُ الذَّلِيلَةُ فِي أَهْلِهَا- الْعَزِيزَةُ مَعَ بَعْلِهَا الْعَقِيمُ الْحَقُودُ- الَّتِي .. الحدیث»^[20]

از این روایت کثرت اولاد استفاده نمی شود بلکه مذمّت بی فرزندی است.

15) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ خَالِدِ بْنِ نَجِيحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَذَاكَرُوا الشُّؤْمَ عِنْدَ أَبِي ع فَقَالَ- الشُّؤْمُ فِي ثَلَاثٍ فِي الْمَرْأَةِ وَ الدَّابَّةِ وَ الدَّارِ- فَأَمَّا شُؤْمُ الْمَرْأَةِ فَكَثْرَةُ مَهْرِهَا وَ عُقْمُ رَحِمِهَا.»^[21]

اشکال روایت قبل  در این هم جاری است.

16) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ قَالَ: قَالَ ع اعْلَمُوا أَنَّ السَّوْدَاءَ إِذَا كَانَتْ وَلُوداً- أَحَبُّ إِلَيَّ مِنَ الْحَسْنَاءِ الْعَاقِرِ.»^[22]

مرحوم غفاری در حاشیه من لا یحضره الفقیه سوداء را تصحیف سوداء دانسته  است و دلیل  خود را روایات دیگر دانسته  است.^[23]

17) وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ سَعِيدٍ الرَّقِّيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِرَجُلٍ تَزَوَّجْهَا سَوْءَاءَ وَلُوداً وَ لَا تَزَوَّجْهَا جَمِيلَةً حَسْنَاءَ عَاقِراً- فَإِنِّي مُبَاهٍ بِكُمُ الْأُمَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. ^[24]

18) مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَيْراً لَمْ يُمِتْهُ حَتَّى يُرِيَهُ الْخَلَفَ.^[25]

روایت دال  بر استحباب یک فرزند در مقابل «هیچ» است وکثرت از آن استفاده نمی شود.

19) وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَحْيَى عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَكْثِرُوا الْوَلَدَ أُكَاثِرْ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً. ^[26]

[1] . وسائل الشيعة؛ ج‌21، ص: 360

[2] . معجم رجال الحدیث، ج3، ص182.

[3] . امام صادق علیه السلام از رسول ‌الله صلی الله علیه و آله و سلم نقل مي‌كنند كه فرمودند: «ازدواج كنيد كه من به‌وسيلة ازدواج شما، امت خودم را زياد و گسترده در روز قيامت عرضه كنم.» وسائل الشيعة؛ ج‌21، ص: 358

[4] . جابربن عبدالله از پيامبر اكرم  ص نقل مي‌كند كه فرمودند: بهترين زنان، آنهايي هستند كه داراي اين مشخصات باشند: زني كه زياد زايمان كند، با محبت، با عفت، در خانواده‌اش عزيز باشد، با شوهرش با خضوع رفتار نمايد، براي او خودش را جلوه و بروز دهد، در مقابل غير شوهرش خودش را نگهدارد، آن زني كه حرف شوهرش را مي‌شنود و اطاعت از او مي‌كند و زماني كه با او همخوابي مي‌كند و خودش را در اختيار او قرار دهد مردانه (خشن) خود را در اختيار همسرش قرار ندهد. وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 28

[5] . ترتيب اسانيد كتاب الكافي، ص 116

[6] . معجم رجال‌الحديث، ج 4، ص 16، ج 21 ص 135

[7] . «از امام صادق آمده كه فرمود: فردي نزد پيامبر(ص) آمد پس گفت: اي پيامبر خدا، من دخترعمويي دارم كه از نظر زيبايي و حسن و دينش او را پسنديدم ولكن نازاست. پس پيامبر فرمود: با او ازدواج نكن. پيامبر فرمود: يوسف زماني كه برادرش را ديد و ملاقات كرد به او گفت: اي برادر، چطور توانستي بعد از من زن بگيري؟ برادرش گفت: پدرم به من امر كرد. پدرم گفت: فرزندم اگر مي‌تواني نسل و ذريّه‌اي بسازي كه آنها زمين را سنگين كنند به‌واسطة «لا اله الا الله» پس انجام بده. فردا مردي ديگر نزد پيامبر آمد و پيامبر مثل اين جريان را براي او گفت. سپس پيامبر(ص) فرمود: با زن سوءاء ازدواج كن كه زايمان كند كه من در روز قيامت به زيادي امت خودم افتخار مي‌كنم. سپس از امام صادق(ع) سؤال شد كه مراد از سوءاء چيست؟ امام(ع) فرمود: يعني زشت‌رو.» وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 53

[8] . ترتيب اسانيد كتاب الكافي، ص 117

[9] . ترتيب اسانيد كتاب الكافي، ص 116*

[10] . وسائل‌الشيعه، ج 14ص16

[11] . از امام باقر(ع) نقل شده است كه رسول‌الله(ص) فرمود: ازدواج كنيد با زن باكره‌اي كه زياد زايمان كند و ازدواج با زن زيباروي نازا نكنيد. پس به‌درستي كه من در روز قيامت به امتم مباهات مي‌كنم. كه سند صحيح مي‌باشد ودلالت روشن است. وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 54

[12] . علي(ع) فرمودند: ازدواج كنيد كه رسول‌الله(ص) زياد مي‌فرمودند كه كسي كه دوست دارد سنت مرا تبعيت كند پس بايد ازدواج كند، پس بدرستي كه از سنت من ازدواج است و طلب فرزند كنيد و من (به‌وسيلة ازدواج شما)، امت خودم را زياد و گسترده در روز قيامت عرضه كنم. وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 15

[13] . از امام باقر(ع) نقل شد كه رسول‌الله(ص) فرمودند: چه چيز مؤمن را باز مي‌دارد از اينكه همسري را اختيار كند، اميد است خداي تعالي فرزندي به او روزي دهد كه آن فرزند زمين را به «لا اله الّا الله» سنگين كند. وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 14

[14] . از امام صادق(ع) نقل شده كه پيامبر(ص) فرمود: زياد كنيد فرزندانتان را كه در روز قيامت من ادعای کثرت می کنم در مقابل  امت های دیگر. وسائل الشيعة؛ ج‌21، ص: 357

[15] . رسول‌الله(ص) فرمود: ازدواج كنيد كه من به‌وسيلۀ ازدواج شما، امت خودم را زياد و گسترده در روز قيامت عرضه مي‌كنم و مانند نصاري (كه طريق تجرد و رهبانيت را پيش گرفته‌اند) نباشيد. سنن الكبري، ج 7 ص78

[16] . مردي خدمت رسول‌الله(ص) آمد و گفت: اي­ رسول‌الله به زني كه داراي خانواده، مقام و مال است دست يافته‌ام الّا اينكه آن زن نازاست، آيا با او ازدواج كنم. رسول‌الله(ص) او را از ازدواج با آن زن نهي كرد، سپس شخص ديگري آمد و چنين جرياني را براي رسول‌الله(ص) بيان كرد، پس پيامبر او را نيز نهي كرد، سپس شخص سومي آمد و چنين جرياني را بيان كرد، پس رسول‌الله(ص) فرمود: ازدواج كنيد با زني كه زياد زايمان كند و با محبت باشد پس به‌وسيلة آنان در روز قيامت امت من زياد و گسترده شوند. سنن الكبري، ج 7 ص81

[17] . رسول‌الله(ص) امر كردند ما را به زنان و نهي كردند ما را از ازدواج نكردن، نهي شديد و فرمودند: ازدواج كنيد با زني كه زياد زايمان كند و با محبت باشد پس من به‌وسيلۀ ازدواج شما، امت خودم را زياد و گسترده در روز قيامت عرضه كنم. سنن‌الكبري، ج 7 ص 82

[18] . رسول‌الله(ص) فرمودند: بهترين زنان شما، زني است كه زياد زايمان كند و بامحبت باشد و مطیع باشد(مواتیه) و تسلّی بخش(مواسیه) باشد، در صورتی که تقوای الهی را هم رعایت کند. سنن الكبري، ج 7 ص 82

[19] . رسول‌الله(ص) فرمودند: ازدواج كنيد كه به‌وسيلة ازدواج شما من در قیامت امت خود را گسترده عرضه می کنم .سنن ابن ماجه، ج1 ص 599

[20] . جابربن عبدالله از قول رسول‌الله(ص) نقل مي‌كند كه فرمودند: آيا خبر دهم شما را به بدترين زنان؟ آنان كساني هستند كه در ميان خانواده‌شان حقير و نزد همسرشان متكبر و نازا و كينه‌توز هستند… . وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 33

[21] . امام صادق(ع) فرمودند: گفتگو می­شد در مورد امور شوم در نزد پدرم، ايشان فرمودند: شوميت در سه چيز است؛ زن، حيوان، خانه. اما زن شوم آن زني كه مهرش زياد و رحمش نازاست. وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 53

[22] . امام صادق(ع) فرمودند: بدانيد كه زن نازيبا زماني كه زياد زايمان كند دوست داشتني‌تر است نزد من از زن زيباي نازا.وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 54

[23] . ج3، ص329.

[24] . از امام رضا(ع) نقل شده كه رسول‌الله2 به مردي فرمودند: ازدواج كنيد با زن نازيبايي كه زياد زايمان مي‌كند و با زن زيباي نازا ازدواج نكنيد به‌درستي كه من مباهات مي‌كنم به فرزندان امتم در روز قيامت. وسائل الشيعة؛ ج‌20، ص: 54

[25] . امام رضا(ع) فرمودند: خداوند تبارك و تعالي زماني كه خيري را براي بنده اراده مي‌كند نمي‌ميراند او را تا زماني كه فرزندش را ببيند. وسائل الشيعة؛ ج‌21، ص: 357

[26] . وسائل الشيعة؛ ج‌21، ص: 357