شماره جلسه: 10
مسئله ۱: نجاست بول انسان
- چنانکه خواندیم مرحوم همدانی (و به تبع ایشان مرحوم خویی[1])، نجاست بول انسان را از ضروریات دانستهاند و مرحوم خویی آن را «ضروری عند المسلمین» برشمرده است البته معلوم نیست که مراد مرحوم همدانی، ضرورت دین است یا ضرورت مذهب و یا ضرورت فقه؟ ولی به نظر میرسد مراد مرحوم خویی، از ضرورت عند المسلمین، ضرورت دین است. (مرحوم نراقی تصریح دارد که «بل فی البعض بالضروره من الدین»[2] محقق کتاب، این بعض را مرحوم میرزای قمی معرفی کرده و به غنائم الایام آدرس میدهد ولی تصریح دارد که در غنائم[3] چنین تعبیر شده است: «بل ضروری فی بول الانسان» که ممکن است به معنای ضروری فقه باشد)
- علاوه بر آن، اجماعات متعددی هم سابقاً از مفتاح الکرامه نقل شد.
- مرحوم همدانی روایات نجاست بول و (عذره) را متظافره دانسته بود.
- در مورد «بول انسان» روایات وارده را بررسی میکنیم:
یک) «مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ اَلْعَلاَءِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحَدِهِمَا عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَوْلِ يُصِيبُ الثَّوْبَ فَقَالَ اغْسِلْهُ مَرَّتَيْنِ»[4]
دو) «وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ اِبْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ الْبَوْلِ يُصِيبُ الثَّوْبَ قَالَ اغْسِلْهُ مَرَّتَيْنِ»[5]
سه) «وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ النَّحْوِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَوْلِ يُصِيبُ الْجَسَدَ قَالَ صُبَّ عَلَيْهِ الْمَاءَ مَرَّتَيْنِ»[6]
چهار) «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلاَءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ الْبَوْلِ يُصِيبُ الْجَسَدَ قَالَ صُبَّ عَلَيْهِ الْمَاءَ مَرَّتَيْنِ فَإِنَّمَا هُوَ مَاءٌ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الثَّوْبِ يُصِيبُهُ الْبَوْلُ قَالَ اغْسِلْهُ مَرَّتَيْنِ اَلْحَدِيثَ»[7]
پنج) «قَالَ اَلْكُلَيْنِيُّ وَ رُوِيَ: أَنَّهُ يُجْزِئُ أَنْ يُغْسَلَ بِمِثْلِهِ مِنَ الْمَاءِ إِذَا كَانَ عَلَى رَأْسِ الْحَشَفَةِ أَوْ غَيْرِهِ»[8]
شش) «قَالَ وَ رُوِيَ: أَنَّهُ مَاءٌ لَيْسَ بِوَسَخٍ فَيَحْتَاجَ أَنْ يُدْلَكَ»[9]
هفت) «مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ فِي آخِرِ اَلسَّرَائِرِ نَقْلاً مِنْ كِتَابِ اَلْجَامِعِ لِأَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ الْبَزَنْطِيِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَوْلِ يُصِيبُ الْجَسَدَ قَالَ صُبَّ عَلَيْهِ الْمَاءَ مَرَّتَيْنِ فَإِنَّمَا هُوَ مَاءٌ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الثَّوْبِ يُصِيبُهُ الْبَوْلُ قَالَ اغْسِلْهُ مَرَّتَيْنِ»[10]
ما میگوییم:
- چنانکه روشن از روایات در مورد «لباس آلوده به بول» حکم به «شستن» میدهد ولی در مورد «بدن آلوده به بول» حکم به «ریختن آب بر موضع نجاست» میکند.
درباره اینکه فرق بین غسل و صب چیست، بحثهای مفصلی قابل طرح است که در بحث احکام النجاسات مطرح میشود. اجمالا اشاره میکنیم که در «صب» جریان آب از محل اخذ نشده است ولی در غسل چنین جریانی باید لحاظ شود. - در روایت ششم، مطرح است که چون بول، «وسخ» (چرک) نیست لذا احتیاج به فشار دادن و دلاکی ندارد.
- مرحوم مجلسی در ملاذ الاخیار در مورد اینکه «فانّما هو ماء» که در مقام تعلیل به کار رفته است مینویسد:
«قال الفاضل التستري رحمه الله: كان مقتضى الفحوى أنه إذا لم يكن ماء احتاج إلى أكثر من صب مرتين. انتهى. و فيه تأمل، لأن الظاهر من التعليل أنه يكفي الصب، و لا يحتاج إلى الغسل و العصر و الدلك، لأنه ماء ورد على الجسد. تأمل.»[11] - به نظر میرسد ظهور اولیه یا انصراف این روایات به بول انسان است، چنانکه به نظر میرسد دلالت این روایات بر لزوم تطهیر (که ملازم با حکم به نجاست بول است) غیر قابل خدشه است.
هشت) «فِقْهُ اَلرِّضَا، عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ إِنْ أَصَابَ بَوْلٌ فِي ثَوْبِكَ فَاغْسِلْهُ مِنْ مَاءٍ جَارٍ مَرَّةً وَ مِنْ مَاءٍ رَاكِدٍ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ اعْصِرْهُ.»[12]
نه) «دَعَائِمُ الْإِسْلاَمِ ، عَنِ اَلصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي الْبَوْلِ يُصِيبُ الثَّوْبَ قَالَ يُغْسَلُ مَرَّتَيْنِ. وَ قَالُوا عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ كُلَّمَا يُغْسَلُ مِنْهُ الثَّوْبُ يُغْسَلُ مِنْهُ الْجَسَدُ إِذَا أَصَابَهُ»[13]
ما میگوییم:
روایاتی که مطرح شد روایاتی بود که به طور خاص در مورد «بول انسان» وارد شده بود. در این مورد ممکن است بتوان از روایات عامه که در مورد «مطلق بول غیر مأکول اللحم» وارد شده است، هم استفاده کرد. اللهم الا ان یقال، انصراف غیر مأکول اللحم در لسان روایات، حیواناتی غیر از انسان است:
ده) «وَ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : اغْسِلْ ثَوْبَكَ مِنْ أَبْوَالِ مَا لاَ يُؤْكَلُ لَحْمُهُ.»[14]
یازده) «وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: اغْسِلْ ثَوْبَكَ مِنْ بَوْلِ كُلِّ مَا لاَ يُؤْكَلُ لَحْمُهُ.»[15]
ما میگوییم:
همچنین از چند روایت که در مورد رفتار پیامبر (ص) با بول کودکان وارد شده و پیامبر (ص) در آنها حکم به تطهیر کردهاند، ممکن است بتوان حکم به نجاست بول کرد. اللهم الا ان یقال، حکم به تطهیر در این روایات به سبب تمیزی و نظافت است و از آنها نمیتوان نجاست فقهی را استفاده کرد. (به خصوص با توجه به اینکه در این روایات سن کودکان معلوم نیست و ممکن است مربوط به دوره شیرخوارگی آنها باشد که برخی بول صبّی را در آن سن طاهر میدانند.)
دوازده) «مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فِي مَعَانِي الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ الزَّنْجَانِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ الْقَاسِمِ بْنِ سَلاَّمٍ عَنْ هَيْثَمٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ اَلْحَسَنِ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أُتِيَ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ فَوُضِعَ فِي حَجْرِهِ فَبَالَ فَأَخَذَهُ فَقَالَ لاَ تُزْرِمُوا ابْنِي ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَصَبَّ عَلَيْهِ.»[16]
سیزده) «عَلِيُّ بْنُ مُوسَى بْنِ طَاوُسٍ فِي كِتَابِ اَلْمَلْهُوفِ عَلَى قَتْلَى الطُّفُوفِ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ زَوْجَةِ الْعَبَّاسِ : أَنَّهَا جَاءَتْ بِالْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ، فَبَالَ عَلَى ثَوْبِهِ فَقَرَصَتْهُ فَبَكَى فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَهْلاً يَا أُمَّ الْفَضْلِ ، فَهَذَا ثَوْبِي يُغْسَلُ وَ قَدْ أَوْجَعْتِ ابْنِي.»[17]
چهارده) «الْعَالِمُ الْجَلِيلُ اَلسَّيِّدُ خَلَفٌ الْمُوسَوِيُّ الْمُشَعْشَعِيُّ الْحُوَيْزَاوِيُّ فِي كِتَابِ مُظْهِرِ الْغَرَائِبِ ، رُوِيَ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ زَوْجَةِ العَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ هِيَ مُرْضِعَةُ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَتْ أَخَذَ مِنِّي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حُسَيْناً أَيَّامَ رَضَاعِهِ فَحَمَلَهُ فَأَرَاقَ مَاءً عَلَى ثَوْبِهِ فَأَخَذْتُهُ بِعُنْفٍ حَتَّى بَكَى فَقَالَ مَهْلاً يَا أُمَّ الْفَضْلِ إِنَّ هَذِهِ الْإِرَاقَةَ الْمَاءُ يُطَهِّرُهَا فَأَيُّ شَيْءٍ يُزِيلُ هَذَا الْغُبَارَ عَنْ قَلْبِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ»[18]
ما میگوییم:
روایتی هم در وسائل مطرح است که در آن میتوان از ارتکاز راوی استفاده کرد که نجاست بول در میان اصحاب ائمه (ع) امری مسلم بوده است. (اگرچه درباره سرایت آن سؤالاتی داشتهاند).
پانزده) «مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَكَمِ بْنِ حُكَيْمٍ ابْنِ أَخِي خَلاَّدٍ : أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لَهُ أَبُولُ فَلاَ أُصِيبُ الْمَاءَ وَ قَدْ أَصَابَ يَدِي شَيْءٌ مِنَ الْبَوْلِ فَأَمْسَحُهُ بِالْحَائِطِ وَ بِالتُّرَابِ ثُمَّ تَعْرَقُ يَدِي فَأَمْسَحُ وَجْهِي أَوْ بَعْضَ جَسَدِي أَوْ يُصِيبُ ثَوْبِي فَقَالَ لاَ بَأْسَ بِهِ.»[19]
[در این روایت چنانکه روشن است راوی دست خود را که آغشته به بول بوده است، خشک کرده است و بعد آن دست عرق میکند و راوی، آن دست را به صورت و لباس خود میزند، جدای از اینکه پاسخ امام (ع) به این سؤال چه بوده است، روشن است که راوی اصل نجاست بول را میدانسته و تنها در نحوه تطهیر و نحوه سرایت سؤالاتی داشته است.]
شانزده) «مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الطُّوسِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ يَحْيَى عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ اِبْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: كَانَ بَنُو إِسْرَائِيلَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَهُمْ قَطْرَةُ بَوْلٍ قَرَضُوا لُحُومَهُمْ بِالْمَقَارِيضِ وَ قَدْ وَسَّعَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ بِأَوْسَعِ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ وَ جَعَلَ لَكُمُ الْمَاءَ طَهُوراً فَانْظُرُوا كَيْفَ تَكُونُونَ.»[20]
هفده) «مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ : أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ السَّطْحِ يُبَالُ عَلَيْهِ فَتُصِيبُهُ السَّمَاءُ فَيَكِفُ فَيُصِيبُ الثَّوْبَ فَقَالَ لاَ بَأْسَ بِهِ مَا أَصَابَهُ مِنَ الْمَاءِ أَكْثَرُ مِنْهُ»[21]
ما میگوییم:
دلالت روایت بر نجاست بول از مرتکز سائل و همچنین مرتکز امام (ع) قابل استفاده است. ضمن اینکه انصراف بول، به بول انسان است و اگر هم مطلق باشد، شامل بول انسان میشود.
هجده) «وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَيْتِ يُبَالُ عَلَى ظَهْرِهِ وَ يُغْتَسَلُ مِنَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ يُصِيبُهُ الْمَطَرُ أَ يُؤْخَذُ مِنْ مَائِهِ فَيُتَوَضَّأُ بِهِ لِلصَّلاَةِ فَقَالَ إِذَا جَرَى فَلاَ بَأْسَ بِهِ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَمُرُّ فِي مَاءِ الْمَطَرِ وَ قَدْ صُبَّ فِيهِ خَمْرٌ فَأَصَابَ ثَوْبَهُ هَلْ يُصَلِّي فِيهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهُ فَقَالَ لاَ يَغْسِلُ ثَوْبَهُ وَ لاَ رِجْلَهُ وَ يُصَلِّي فِيهِ وَ لاَ بَأْسَ بِهِ»[22]
ما میگوییم:
ممکن است کسی بگوید عطف «بول و اغتسال از جنابت»، حکم را مخصوص به «مجموع» میکند و لذا دلالت بر نجاست بول به تنهایی قابل استفاده نیست.
نوزده) «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ اِبْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : فِي مِيزَابَيْنِ سَالاَ أَحَدُهُمَا بَوْلٌ وَ الْآخَرُ مَاءُ الْمَطَرِ فَاخْتَلَطَا فَأَصَابَ ثَوْبَ رَجُلٍ لَمْ يَضُرَّهُ ذَلِكَ.»[23]
ما میگوییم:
روشن است که علت سؤال ارتکاز متشرعه نسبت به نجاست بول بوده است.
بیست) «وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْهُمْ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ قَالَ: إِذَا أَدْخَلْتَ يَدَكَ فِي الْإِنَاءِ قَبْلَ أَنْ تَغْسِلَهَا فَلاَ بَأْسَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ أَصَابَهَا قَذَرٌ بَوْلٌ أَوْ جَنَابَةٌ فَإِنْ أَدْخَلْتَ يَدَكَ فِي الْمَاءِ وَ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ ذَلِكَ فَأَهْرِقْ ذَلِكَ الْمَاءَ.»[24]
ما میگوییم:
ملازمه عرفیه در این روایت بین لزوم اهراق ماء و نجاست است و اگر دلیل دیگری بر این امر موجود بود، گفته میشد.
بیست و یک) « عَلِيُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِي كِتَابِهِ عَنْ أَخِيهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ جَرَّةِ مَاءٍ فِيهِ أَلْفُ رِطْلٍ وَقَعَ فِيهِ أُوقِيَّةُ بَوْلٍ هَلْ يَصْلُحُ شُرْبُهُ أَوِ الْوُضُوءُ مِنْهُ قَالَ لاَ يَصْلُحُ .»[25]
[جرّه: کوزه سفالی بزرگ؛ اوقیه: یک دوازدهم رطل (هر رطل را ۲۵۶۴ گرم گفتهاند و با این حساب هر اوقیه ۲۱3.۵ گرم میشود و لذا بعید است چنین مقداری مد نظر روایت باشد.)[26]]
بیست و دو) «وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى مَنْ يَسْأَلُهُ عَنِ الْغَدِيرِ يَجْتَمِعُ فِيهِ مَاءُ السَّمَاءِ وَ يُسْتَقَى فِيهِ مِنْ بِئْرٍ فَيَسْتَنْجِي فِيهِ الْإِنْسَانُ مِنْ بَوْلٍ أَوْ يَغْتَسِلُ فِيهِ الْجُنُبُ مَا حَدُّهُ الَّذِي لاَ يَجُوزُ فَكَتَبَ لاَ تَوَضَّأْ مِنْ مِثْلِ هَذَا إِلاَّ مِنْ ضَرُورَةٍ إِلَيْهِ»[27]
بیست و سه) « مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى رَجُلٍ أَسْأَلُهُ أَنْ يَسْأَلَ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ الْبِئْرِ تَكُونُ فِي الْمَنْزِلِ لِلْوُضُوءِ فَيَقْطُرُ فِيهَا قَطَرَاتٌ مِنْ بَوْلٍ أَوْ دَمٍ أَوْ يَسْقُطُ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ عَذِرَةٍ كَالْبَعْرَةِ وَ نَحْوِهَا مَا الَّذِي يُطَهِّرُهَا حَتَّى يَحِلَّ الْوُضُوءُ مِنْهَا لِلصَّلاَةِ فَوَقَّعَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِخَطِّهِ فِي كِتَابِي يُنْزَحُ دِلاَءٌ مِنْهَا .»[28]
ما میگوییم:
روایت بسیاری در «نزح بئر» مطرح است که میتوان گفت با توجه به اینکه بین نجاست و لزوم نزح، عرفاً ملازمه است (و بعید است علت چیز دیگری باشد) لاجرم دلالت بر نجاست بول انسان دارد.
بیست و چهار) « وَ رَوَى اَلشَّهِيدُ فِي اَلذِّكْرَى وَ غَيْرِهِ عَنِ اَلْعِيصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَصَابَهُ قَطْرَةٌ مِنْ طَشْتٍ فِيهِ وَضُوءٌ فَقَالَ إِنْ كَانَ مِنْ بَوْلٍ أَوْ قَذَرٍ فَيَغْسِلُ مَا أَصَابَهُ .»[29]
بیست و پنج) « مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فِي اَلْعِلَلِ وَ عُيُونِ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِي عَنِ اَلْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: إِنَّمَا وَجَبَ الْوُضُوءُ مِمَّا خَرَجَ مِنَ الطَّرَفَيْنِ خَاصَّةً وَ مِنَ النَّوْمِ دُونَ سَائِرِ الْأَشْيَاءِ ، لِأَنَّ الطَّرَفَيْنِ هُمَا طَرِيقُ النَّجَاسَةِ وَ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ طَرِيقٌ تُصِيبُهُ النَّجَاسَةُ مِنْ نَفْسِهِ إِلاَّ مِنْهُمَا فَأُمِرُوا بِالطَّهَارَةِ عِنْدَ مَا تُصِيبُهُمْ تِلْكَ النَّجَاسَةُ مِنْ أَنْفُسِهِمْ اَلْحَدِيثَ .»[30]
بیست و شش) «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ اِبْنِ مُسْكَانَ عَنِ اَلْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: فِي الرَّجُلِ يَطَأُ فِي الْعَذِرَةِ أَوِ الْبَوْلِ أَ يُعِيدُ الْوُضُوءَ قَالَ لاَ وَ لَكِنْ يَغْسِلُ مَا أَصَابَهُ»[31]
بیست و هفت) « مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينٍ عَنْ أَخِيهِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : فِي الرَّجُلِ يَبُولُ فَيَنْسَى غَسْلَ ذَكَرِهِ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وُضُوءَ الصَّلاَةِ قَالَ يَغْسِلُ ذَكَرَهُ وَ لاَ يُعِيدُ الْوُضُوءَ .»[32]
ما میگوییم:
مطابق این مضمون ۹ روایت در وسائل وارد شده است.
[1] . ن ک: شرح العروة، ج2، ص373
[2] . مستند الشیعة، ج1، ص137
[3] . ص59
[4] . وسائل الشیعة، ج3، ص395، ح3959
[5] . همان، ح3960
[6] . همان، ح3961
[7] . همان، ح3962
[8] . همان، ص396، ح3963
[9] . همان، ح3964
[10] . همان، ح3965
[11] . ملاذ الاخیار، ج2، ص329 (پاورقی)
[12] . مستدرک الوسائل، ج2، ص553، ح2699
[13] . همان، ح2700
[14] . وسائل الشیعة، ج3، ص405، ح3988
[15] . همان، ح3989
[16] . همان، ح3990
[17] . همان، ح3991
[18] . مستدرک الوسائل، ج2، ص557، ح2714
[19] . وسائل الشیعة، ج3، ص401، ح3975
[20] . همان، ج1، ص133، ح325
[21] . همان، ص144، ح358
[22] . همان، ص145، ح359
[23] . همان، ح361
[24] . همان، ص152، ح378
[25] . همان، ص156، ح390
[26] . ن ک: فرهنگ ابجدی
[27] . همان، ص163، ح405
[28] . همان، ص176، ح442
[29] . همان، ص215، ح552
[30] . همان، ص251، ح647
[31] . همان، ص274، ح719
[32] . همان، ص294، ح771
پخش صوت جلسه
دانلود
مطلب در قالبهای دیگر
