حکم تکلیفی معامله بول

مرحوم شیخ انصاری می نویسد:

«يحرم المعاوضة على بول غير مأكول اللحم‌ بلا خلافٍ ظاهر؛ لحرمته، و نجاسته، و عدم الانتفاع به منفعة محلّلة مقصودة فيما عدا بعض أفراده، ك‍بول الإبل الجلّالة أو الموطوءَة.» [1]

توضیح:

1. [بول غیر مأکول اللحم نجس است، و بول مأکول اللحم نجس نیست. امّا ابل جلاله و موطوئه ـ اگرچه اصل ابل مأکول اللحم است و لذا بول آن نجس نیست ـ حرام گوشت هستند و بولشان نجس است. حضرت امام در تحریر می نویسد:
   «المسئله 1 النجاسات احدی عشر: الأول و الثاني: البول و الخرء من الحيوان ذي النفس السائلة غير مأكول اللحم و لو بالعارض، كالجلال و موطوء الإنسان، أما ما كان من المأكول فإنهما طاهران، و كذا غير ذي النفس مما ليس له لحم كالذباب و البق و أشباههما، و أما ما له لحم منه فمحل إشكال، و إن كانت الطهارة لا تخلو من وجه خصوصا في الخرء، كما أن الأقوى نجاسة الخرء و البول من الطير غير المأكول»[2]]
2. معاوضه بول غیر مأکول اللحم، حرام است و ظاهراً در این حرمت اختلافی بین علما نیست (دلیل اوّل).
3. چراکه شرب این بول حرام است و این بول نجس است و دارای منفعت محلّله مقصوده هم نیست.
4. تنها در برخی از افراد ـ بول ابل جلاله و ابل موطوئه ـ دارای منفعت محلّله مقصوده هستند.

ما می گوییم:

1. ابل: اسم جمع است و واحد هم ندارد. و لذا اگر به صورت تثنیه و جمع به کار رفته به معنای گله های شتر یا دو گله شتر است. و از سیبویه نقل شده که در میان اسماء تنها دو اسم بر وزن فِعِل آمده اند، اِبِل و حِبِر (زینت)
2. جلّه (جِلّه، جُلّه، جَلّه) به معنای پشکل است و در معنای مطلق عذره به صورت کنایی به کار رفته است. خورنده آن را هم جالّه و جلاله می گویند.

---

[1]. كتاب المكاسب (للشيخ الأنصاري، ط – الحديثة)؛ ج‌1، ص: 17

[2]. تحرير الوسيلة؛ ج‌1، ص: 114