بحث: تجری و معصیت و انقیاد و اطاعت

1. مرحوم آخوند در ابتدای امر دوم می‌نویسد:
   «قد عرفت أنه لا شبهة في أن القطع يوجب استحقاق العقوبة على المخالفة و المثوبة على الموافقة في صورة الإصابة فهل يوجب استحقاقها في صورة عدم الإصابة على التجري بمخالفته و استحقاق المثوبة على الانقياد بموافقته أو لا يوجب شيئا.»^[1]
2. مرحوم مشکینی در حاشیه بر کفایه به نکته‌ای در تعریف این 4 اصطلاح اشاره می‌کند:

«التجرّي عنوان يتحقّق مع إرادة مخالفة المولى قطعا، كما أنّ الانقياد يتحقّق مع إرادة موافقته كذلك، إلّا أنّ الاصطلاح انعقد على إطلاقهما على خصوص ما لم يكن مخالفته و موافقته واقعا»^[2]

ما می‌گوییم:

1. این 4 اصطلاح چنین تعریف شده‌اند:
   اطاعت: قصد اطاعت + اطاعت خارجی
   معصیت: قصد معصیت + معصیت خارجی
   انقیاد: قصد اطاعت + عدم اطاعت خارجی (چه معصیت خارجی صورت پذیرد و چه معصیت خارجی صورت نپذیرد)
   تجری: قصد معصیت + عدم معصیت خارجی (چه اطاعت خارجی صورت پذیرد و چه اطاعت خارجی صورت نپذیرد)
   مرحوم مشکینی توجه داده بود که از حیث لغوی هرجا قصد معصیت باشد تجری صادق است و هرجا قصد اطاعت باشد انقیاد صادق است و لذا از جهت لغوی هر اطاعت و معصیتی، انقیاد و تجری، نیست.
   ولی مطابق اصطلاح، انقیاد و تجری، بر همان قصد اطاعت و قصد معصیت در صورتی که اطاعت و معصیت تحقق خارجی نیافته باشد، صدق می‌کند.
2. معمول بحث‌های اصولی درباره حرمت تجری است و بحث از انقیاد را خواسته‌اند از آن استفاده کنند و لذا بحث معمولاً با این سؤال شروع می‌شود که آیا تجری باعث عقوبت اخروی می‌شود؟
3. همچنین لازم است توجه شود که بحث در این مرحله درباره «تجری قاطع» است و در انتها باید به صورت مستقل به بحث از «تجری ظانّ و صاحب حجت» هم پرداخت.

---

[1] . کفایة الاصول، ص259

[2] . کفایه الاصول با حواشی مشکینی، ج3، ص47