خاتمه: صحت یا فساد عبادت در «جایی که عبادت با حرامی منطبق شده است که به صورت اختیاری مورد اضطرار واقع شده است» مرحوم آخوند درباره این مسئله می نویسد: «ثم لا يخفى إنّه لا إشكال في صحة الصلاة مطلقاً في الدار المغصوبة على القول بالاجتماع ، وأما على القول

مبنای امام خمینی (مطابق با مبنای میرزای قمی) حضرت امام اگر چه نظر خود را «حرمت فعلی و عدم وجوب» برمی‌شمارند ولی چنانکه خواهیم گفت با نظر میرزای قمی موافقت می‌کنند. حضرت امام می‌نویسند: «أنّه حرام فعلي، ولا يكون واجباً: أمّا عدم الوجوب: فلعدم دليل عليه بعنوان الخروج من الأرض