چهارم) اینکه آیا مطرب، «مأخوذ در تعریف غنا»، «شأنیت طرب برای متعارف مردم» است (چنانکه امام و مرحوم اصفهانی می گفتند)، قابل احراز نیست ولی می‌توان گفت از آنجا که ظاهراً هیچ صدایی در غیر استمرار، مطرب نیست، قید شأنیت را می‌توان در آن دخیل دانست.  اما قید «برای متعارف

جمع بندی ما در تعریف غناء: با توجه به آنچه خواندیم: تعریف متأخرین از فقهاء اگرچه مستفاد از کلمات لغویون است ولی نمی تواند نشانگر معنای موضوع له لفظ غنا باشد چراکه ذهن فقهای بزرگوار از این حیث با اذهان عرب آن روز هم سان نیست. و مشوب به  احکام

ما می گوئیم: ماحصل فرمایش ایشان آن است که تطریب به معنای ترجیع و مدّ است و با طرب فرق دارد و غنا: صوت زیبای دارای تطریب است و لذا اگر کسی بگوید غنا صوت مطرب است، مثل آن است که بگوید غنا صوت دارای مد و ترجیع است ولذا

ما می گوئیم: با توجه به آنچه خواندیم روشن است که: برخی طرب را سرور و نفس حزن دانسته اند و برخی آن را حالت سبکی حاصل از سرور و حزن دانسته اند. و برخی آن را حرکت (که ظاهراً حرکت ناشی از سرور و حزن مراد است) بر شمرده

نکته: معنای طرب چیست؟ دهخدا وقتی این لغت را از لغت نامه های فارسی معنی می کند، آن را به شادمانی و نشاط و شادی معنی می کند و در ادامه آن را به «سبک شدن از شدّت شادی یا غایت اندوه» معنی می نماید. امّا لغویون عرب: لسان العرب:

نکته: معنای طرب چیست؟ دهخدا وقتی این لغت را از لغت نامه های فارسی معنی می کند، آن را به شادمانی و نشاط و شادی معنی می کند و در ادامه آن را به «سبک شدن از شدّت شادی یا غایت اندوه» معنی می نماید. امّا لغویون عرب: لسان العرب:

جمع بندی ما از تعریف غنا: با توجه به آنچه خواندیم و باتوجه به اینکه: تعریف متأخرین از فقهاء اگرچه مستفاد از کلمات لغویون است ولی نمی تواند نشانگر معنای موضوع له لفظ غنا باشد چراکه ذهن فقهای بزرگوار از این حیث با اذهان عرب آن روز هم سان نیست.

سخن حضرت امام: حضرت امام پس از اشکال بر مرحوم شیخ محمد رضا اصفهانی به تعریف خود اشاره می کنند: «فالأولى تعريف الغناء بأنّه صوت الإنسان الذي له رقّة و حسن ذاتي و لو في الجملة، و له شأنيّة إيجاد الطرب بتناسبه لمتعارف الناس. فخرج بقيد الرقّة و الحسن صوت

ü اشکال دوّم: «و يرد عليه أيضا أنّ الظاهر منه في مقدّمته و تحديده أنّ السبب الوحيد للحسن في المركّبات هو التناسب و أنّ الصوت بتناسبه موجب للطرب أو له شأنيّته. مع أنّه- مضافا إلى منافاته لما قال: إنّ من الغناء الصوت المتناسب و إن كان من أبحّ رديّ الصوت

اشکال های امام بر کلام مرحوم اصفهانی: حضرت امام پس از اینکه می نویسند: «و الإنصاف أنّ ما ذكره و حقّقه أحسن ما قيل في الباب، و أقرب بإصابة الواقع و إن كان في بعض ما أفاده مجال المناقشة.»[1] به اشکالات خود بر مرحوم اصفهانی اشاره می کنند:   ü