جمع‌بندی تقلید ابتدایی از مجتهد میت: چنانکه چنانکه خواندیم ادله مانعین از تقلید ابتدایی از مجتهد میت، کامل نیست. همچنین سخن بزرگانی که «جواز تقلید ابتدایی» را مستلزم قول به «سیزدهمین امام» می‌دانند، هم کامل نیست چرا که مطابق نظر ایشان: «و ذلك لاستلزامها حصر المجتهد المقلد في شخص واحد

ما می‌گوییم: درباره استصحاب باید نکاتی را مدّ نظر قرار داد: * یک) درباره «جواز تقلید» چند نکته مطرح است: * الف) آیا «موضوع» برای جواز تقلید، رأی مجتهد است و یا شخص مجتهد است؟ به عبارت دیگر آیا «مراجعه به مجتهد برای اخذ رأی جایز است» و یا «مراجعه

* یازده) دلیل یازدهم: استصحاب مرحوم شیخ با اشاره به این دلیل (برای اثبات جواز تقلید ابتدایی) می‌نویسد: «لأن المجتهد في حال حياته كان جائز التقليد و لا دليل على ارتفاع الجواز بالموت فيستصحب.»[1] مرحوم مشکینی، در حاشیه بر کفایه، می‌نویسد که این استصحاب به 3 نحوه قابل تصویر است:

* یازده) دلیل یازدهم: استصحاب مرحوم شیخ با اشاره به این دلیل (برای اثبات جواز تقلید ابتدایی) می‌نویسد: «لأن المجتهد في حال حياته كان جائز التقليد و لا دليل على ارتفاع الجواز بالموت فيستصحب.»[1] مرحوم مشکینی، در حاشیه بر کفایه، می‌نویسد که این استصحاب به 3 نحوه قابل تصویر است:

* یازده) دلیل یازدهم: استصحاب مرحوم شیخ با اشاره به این دلیل (برای اثبات جواز تقلید ابتدایی) می‌نویسد: «لأن المجتهد في حال حياته كان جائز التقليد و لا دليل على ارتفاع الجواز بالموت فيستصحب.»[1] مرحوم مشکینی، در حاشیه بر کفایه، می‌نویسد که این استصحاب به 3 نحوه قابل تصویر است:

* نه) دلیل نهم: روایات خاصه مرحوم سید عبدالله شبّر در کتاب الاصول الاصلیة[1] به برخی روایات اشاره می کند و از آنها چنین استنباط می کند که بقاء بر تقلید میت جایز است. اما دلالت روایات به گونه‌ای است که اگر آن را تمام بدانیم، تقلید ابتدایی از میت

* پنج) دلیل پنجم: انسداد مرحوم شیخ انصاری در تشریح این دلیل می‌نویسد: «ان عمدة أدلة التقليد دليل الانسداد حيث ان باب العلم بالواقع مسند و ليس للمقلد أقرب إلى الواقع أمارة أقرب من قول المجتهد و من المعلوم ان لا فرق في القرب إلى الواقع بين الحي و الميت

* سه) دلیل سوم: مرحوم سید مجاهد می‌نویسد: «أنه لو لم يصحّ تقليد الميت لما أجمعوا على النقل عن السّلف و على وضع الكتب و التالي باطل فالمقدم مثله و أما الملازمة فلأنه لا فائدة في الأمرين سوى التقليد فقد ظهر أن جواز التقليد مجمع عليه‏»[1] ایشان خود جواب می‌دهد:

ادله جواز تقلید ابتدایی از مرجع میت: * یک) اطلاق ادله جواز تقلید: این بحث را ذیل دلیل سوم منکرین مطرح کردیم.   * دو) سیره عقلا حضرت امام در شرح این دلیل می‌نویسند: «وأمّا بناء العقلاء، فمحصّل الكلام فيه: أنّه لا إشكال في عدم التفاوت في ارتكاز العقلاء وحكم

4. اما بررسی ادله‌ای که دلالت آنها را بر جواز تقلید تمام دانسته بودیم: * الف) آیه کتمان: «إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلعَنُهُمُ اللّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ»[1] نحوه استدلال به آیه چنین بود که: چون کتمان احکام حرام است،