جمع‌بندی بحث بقای بر تقلید میت *1. چنانکه گفتیم هم ادله لفظی و هم اصل استصحاب دال بر جواز بقاء بر میت است. *2. بسیاری از علما، در بحث بقاء بر تقلید میت، مطلبی را مطرح می‌کنند که «اگر مجتهد حی اعلم باشد، آیا کماکان بقاء جایز است؟»، این بحث

* دلیل چهارم قائلین به جواز بقاء بر میت) سیره متشرعه مرحوم شیخ عبارتی دارند که شاید بتوان آن را «سیره متشرعه» دانست: (اگرچه ممکن است بتوان آن را به سیره عقلا هم بازگرداند) «و ربما يتمسك بالسيرة المستمرة من زمان أصحاب الأئمة عليهم السّلام فانا لم نسمع بمن اعتبر

* دلیل دوم قائلین به جواز بقاء بر میت) ادله مطلقه مرحوم خویی می‌نویسد: «لأن آية النفر تقتضي وجوب العمل على طبق إنذار المنذر إذا أنذر و هو حي، و لم تدل على اختصاصه بما إذا كان المنذر باقياً على الحياة حال العمل بفتواه و إنذاره. و على الجملة أنها

پاسخ مرحوم آخوند به استصحاب «و لكنه لا يخفى أنه لا يقين بالحكم شرعا سابقا فإن جواز التقليد إن كان بحكم العقل و قضية الفطرة كما عرفت فواضح فإنه لا يقتضي أزيد من تنجز ما أصابه من التكليف و العذر فيما أخطأ و هو واضح و إن كان بالنقل فكذلك

دلیل قائلین به جواز بقاء تقلید از میت * دلیل اول) استصحاب مرحوم آخوند در تصویر این دلیل می‌نویسد: «فربما يقال بأنه قضية استصحاب الأحكام التي قلده فيها فإن رأيه و إن كان مناطا لعروضها و حدوثها إلا أنه عرفا من أسباب العروض لا من مقومات الموضوع و المعروض‏»[1] توضیح:

بحث: آیا بقاء بر تقلید میت جایز است؟ در آغاز بحث (مسئله بیست و یکم) گفتیم که بحث از «شرطیت حیات مجتهد» در دو مقام قابل طرح است: الف) آیا تقلید ابتدایی از میت جایز است؟ ب) آیا بقاء بر تقلید میت جایز است؟ در بحث قبل، بحث (الف) را

جمع‌بندی تقلید ابتدایی از مجتهد میت: چنانکه چنانکه خواندیم ادله مانعین از تقلید ابتدایی از مجتهد میت، کامل نیست. همچنین سخن بزرگانی که «جواز تقلید ابتدایی» را مستلزم قول به «سیزدهمین امام» می‌دانند، هم کامل نیست چرا که مطابق نظر ایشان: «و ذلك لاستلزامها حصر المجتهد المقلد في شخص واحد

ما می‌گوییم: درباره استصحاب باید نکاتی را مدّ نظر قرار داد: * یک) درباره «جواز تقلید» چند نکته مطرح است: * الف) آیا «موضوع» برای جواز تقلید، رأی مجتهد است و یا شخص مجتهد است؟ به عبارت دیگر آیا «مراجعه به مجتهد برای اخذ رأی جایز است» و یا «مراجعه

* یازده) دلیل یازدهم: استصحاب مرحوم شیخ با اشاره به این دلیل (برای اثبات جواز تقلید ابتدایی) می‌نویسد: «لأن المجتهد في حال حياته كان جائز التقليد و لا دليل على ارتفاع الجواز بالموت فيستصحب.»[1] مرحوم مشکینی، در حاشیه بر کفایه، می‌نویسد که این استصحاب به 3 نحوه قابل تصویر است:

* یازده) دلیل یازدهم: استصحاب مرحوم شیخ با اشاره به این دلیل (برای اثبات جواز تقلید ابتدایی) می‌نویسد: «لأن المجتهد في حال حياته كان جائز التقليد و لا دليل على ارتفاع الجواز بالموت فيستصحب.»[1] مرحوم مشکینی، در حاشیه بر کفایه، می‌نویسد که این استصحاب به 3 نحوه قابل تصویر است: