ده) علم کلام: در کلمات برخی از فقها، از زمره مقدمات اجتهاد به «علم کلام» اشاره‌ کرده‌اند:[1] صاحب قوانین در استدلال بر این مطلب می نویسد: «إنّ معرفة أنّ الحكيم لا يفعل القبيح، و لا يكلّف بما لا يطاق، يتوقّف عليه معرفة الفقه، و هو مبيّن في علم الكلام.»[2] توضیح:

نه) علم فقه: در کلمات برخی از بزرگان از زمره مقدمات اجتهاد، دانستن علم فقه معرفی شده است[1] مراد ایشان از چنین مقدمه ای آن است که «مجتهد بدون تمرین در علم فقه، حصول اجتهاد ممکن نیست»[2] إن قلت: آنچه در اینجا مطرح است، علومی است که مجتهد پس از