نکته پنجم: «حجت نسبت حکم شرعی» مرحوم اصفهانی در نهایة الدرایه، اجتهاد را «استفراغ الوسع فی تحصیل الحجة علی الحکم»[1] دانسته است. و ملکه اجتهاد را «ملکه یقتدر بها علی استنباط الحکم من دلیله»[2] معرفی می‌کند. و می‌نویسد مجتهد کسی است که به سبب ملکه، استنباط می کند. ماحصل فرمایش

نکته سوم: «ظن» مشهور در نزد مجتهدین -خصوصاً در متقدمین- آن است که در تعریف اجتهاد قید «ظن به احکام شرعی» را درج کرده اند و لذا اجتهاد را «استفراغ وسع فقیه در تحصیل ظن به حکم شرعی» دانسته‌اند. مرحوم سید علی قزوینی درباره این قید می نویسند: «قد عرفت

نکته دوم: فقیه *1. در تعریف اجتهاد، گفته شده است که اجتهاد، «استفراغ وسع فقیه» است. مطابق نظر مرحوم قزوینی این قید برای آن است که معلوم باشد که اگر غیرفقیه (مثلاً منطقی) تمام تلاش خود را مبذول کند تا حکم شرعی را دریابد، کار او اجتهاد نیست. کما اینکه

نکته اول: استفراغ وسع *1. مرحوم قزوینی درباره استفراغ وسع (که در کلمات بسیاری جزء معنای اجتهاد دانسته شده است) می نویسد: «و في كلام غير واحد أنّ استفراغ الوسع معناه بذل تمام الطاقة بحيث يحسّ من نفسه العجز عن المزيد عليه، و لعلّ وجهه أنّ الاستفراغ استفعال بمعنى الطلب،

تعریف نهایی اجتهاد در اصطلاح اصولی: قبل از طرح سخن، لازم است اشاره کنیم که در برخی از کتاب ها سعی شده است برای اجتهاد، همانند موجودات حقیقی، جنس و فصل تصویر شود[1] اما از آنجا که ما برای امورات اعتباری به جنس و فصل قائل نیستیم، بحث را بدون