قبل از بیان ادامه کلام مرحوم صدر، لازم است اشاره کنیم که مرحوم میرزای قمی در مبحث عام و خاص در قوانین الأصول، همین تقریر ـ ادعای وحدت به حمل اوّلی ـ را قبول کرده است. امّا آن را نقطه مقابل کلام سکاکی قرار می دهد. مرحوم میرزای قمی، فرض

اما مرحوم شهید صدر بر سکّاکی اشکال کرده است: «و التحقيق: أن الادّعاء المفترض لتفسير الاستعمال المجازي من قبل السكاكي إما أن يكون مرجعه إلى ادّعاء ان المفهوم الّذي لم يوضع له اللفظ «المعنى المجازي» هو نفس المفهوم الّذي وضع له اللفظ بالحمل الأولي فيعتبر و يدعي ان مفهوم «الرّجل

3) مرحوم لنگرودی در تقریرات امام مدعی شده است که شباهت این دو نظریه باعث شده است که مرحوم عراقی کلام سکّاکی را به نحوه ای که کلام مرحوم اصفهانی را تشریح کردیم، فهم کنند.[1] در حالیکه عبارت مرحوم عراقی در تشریح کلام سکّاکی چنین است: «المتجوز لم یتصرف فی

قبل از تحلیل این مطلب، عبارت امام خمینی را در دفاع از مرحوم اصفهانی می خوانیم. ایشان می نویسند: «التحقيق في المجاز: و الحقّ الحقيق بالتصديق هو ما اختاره بعض أجلّة العصر رحمه اللّه في وقايته و تبعه غيره: أنّ اللفظَ في مطلق المجاز – مرسلاً كان أو استعارة أو

و) مرحوم اصفهانی در «وقایة الاذهان» می نویسد: «و لمعرفة حقيقة الحال في المجاز مسلك آخر – يطابقه الوجدان، و يعضده البرهان، و لا يعرض على ذهن مستقيم إلاّ قبله، و لا على طبع سقيم إلاّ رفضه- و هو أنّ تلك الألفاظ مستعملة في معانيها الأصليّة، و مستعملها لم يحدث

سکّاکی سپس به تردید شیخ عبدالقاهر در لغوی بودن یا لغوی نبودن استعاره اشاره کرده و می نویسد: «و مدار تردید الامام عبدالقاهر قدس الله روحه لهذا النوع بین اللغوی تارة و بین العقلی أخری علی هذین الوجهین جزاه الله أفضل الجزاء»[1] و خود در مقام «جمع بندی» می نویسد:

وی سپس به فصل بعد اشاره می کند: «الفصل الثالث فی الاستعارة هی أن تذکر أحد طرفی التشبیه و ترید به الطرف الآخر مدعیاً دخول المشبه فی جنس المشبه به دالا علی ذلک بإثباتک للمشبه ما یخص المشبه به کما تقول: «فی الحمام أسد» و أنت ترید به الشجاع مدعیاً

بحث: آیا مجاز عقلی ـ به آن صورت که تقریر شد ـ واقعاً از آن سکّاکی است؟   برخی بزرگان در این نسبت تشکیک کرده اند. [1] برای تبیین نظر سکّاکی عبارت او را مرور می کنیم. سکّاکی در «مفتاح العلوم» می نویسد: «اعلم أن المجاز عند السلف من علماء