مرحوم آخوند سپس به علم و معرفت احکام (که به عنوان شروط عامه همه تکالیف مطرح هستند) اشاره می کنند و می گویند اگرچه شروط دیگر تکلیف واجب التحصیل نیستند ولی این شرط خاص لازم التحصیل است: «هذا في غير المعرفة و التعلم من المقدمات و أما المعرفة فلا يبعد

چند نکته: نکته اول: حال که گفتیم رجوع قید به هیأت با مشکل مواجه نیست؛ به کلام مرحوم آخوند باز می گردیم و پیگیر این سؤال می شویم که کدامین دسته از مقدمات واجب ـ اگر قائل به وجوب مقدمه شویم ـ واجب خواهند بود؟ ایشان می نویسد: «ثم‏ الظاهر

جمع بندی بحث توقف فعلیت بر شرط و اشکال سوم بر رجوع قید به هیأت در واجب مشروط: چنانکه گفتیم در این بحث 3 مبنا مطرح شد. نخست مبنای مرحوم آخوند؛ ایشان می فرماید: انشاء بالفعل و مطلق است ولی آنچه پدید می آید «وجوب علی تقدیر» است. ایشان انشاء

حضرت امام پس از بیان این مقدمه می‌­نویسند: «إذا عرفت ذلك يسهل لك التصديق بأنّ الواجب المشروط قبل تحقّق شرطه ليس وجوبه فعليّا كما هو مقتضى تعليق الهيئة، و معلوم أنّ إنشاء البعث على تقدير لا يمكن أن يكون بعثا فعليّا قبل حصول التقدير، للزوم تخلف المنشأ عن الإنشاء، كما

جواب امام به مرحوم عراقی در «توقف فعلیت وجوب بر تحقق شرط»: حضرت امام در بیانی که ناظر به فرمایش مرحوم عراقی است می‌­نویسند: «هل الوجوب في المشروط قبل تحقّق شرطه فعليّ أو لا يصير فعليّا إلاّ بعده؟ و التحقيق هو الثاني، و توضيحه يتوقّف على تحقيق حقيقة الحكم، فنقول.»[1]‏

مرحوم عراقی سپس به اشکال و جواب دیگری می‌­پردازد: «لا يقال ان من يقول برجوع الشرط الى الهيئة يرى ان تحقق ارادة الواجب في نفس المولى معلق على تحقق الشرط فى الخارج و متوقف عليه فقبل حصول الشرط لا ارادة و لا وجوب و بعد حصول الشرط يتحقق كل منهما…

مرحوم عراقی سپس به اشکال و جوابی اشاره کرده و می‌­نویسد: «فان قلت انا نرى بالوجدان فرقا بين الوجوب المطلق و الوجوب المشروط فان الوجوب المطلق اذا علم به المكلف المنقاد لامر مولاه شرع بامتثاله من دون انتظار شي‏ء لانه يرى ان التكليف قد تم في حقه من ناحية مولاه

مرحوم عراقی سپس به مقدّمه سوّم اشاره کرده و می‌­نویسد: «الثالثة: قد عرفت ان تحقق المصلحة في متعلق الحكم متوقف على تحقق شرطها و هو شرط الوجوب في الخارج و اما تحقق الارادة التشريعية فهو يتوقف على تصور ذلك الشرط و ملاحظته بما هو عليه من التأثير بحدوث المصلحة فى

برگشت به بحث: تا کنون گفتیم: درباره رجوع قید و شرط به هیأت تا کنون دو اشکال مطرح شده بود (اولاً: معنای حرفی جزئی است و قابل تقیید نیست ثانیاً: معنای حرفی لحاظ مستقل ندارد و قابل تقیید نیست). این دو اشکال را پاسخ گفتیم. ضابطه رجوع قید به ماده

اشکال حضرت امام بر کلام مرحوم عراقی: حضرت امام بر کلام مرحوم عراقی اشکال می‌­کنند: «و في الشقّ الأوّل إشكال طردا و عكسا، فإنّ الصلاح الّذي يتوقّف على حصول شي‏ء إذا كان لازم التحصيل مطلقا تتعلّق الإرادة بتحصيله على نحو الإطلاق، و يأمر بإتيان الفعل كذلك، و على المكلّف أن