اشکال پنجم: چنانکه خواندیم مرحوم آخوند فرموده بودند: «با اینکه فقها نوعاً امتناعی هستند ولی نماز در دار غصبی را (اگر مکلف جاهل قصوری به موضوع و حکم باشد) پذیرفته اند. و این شاهد است بر اینکه امتناعی ها یکی از راه های مطرح شده توسط مرحوم آخوند، را در

اشکالات مرحوم خویی بر کلام مرحوم آخوند: مرحوم خویی 5 اشکال را متوجه آنچه از مرحوم آخوند درباره «ثمره» خواندیم، می فرمایند: اشکال اول ایشان همان است که از مرحوم نائینی خواندیم و در آن سخن مرحوم آخوند مبنی بر اینکه «مطابق نظر اجتماعی ها، عبادت در دار غصبی صحیح

اشکالات مرحوم نائینی بر قسمت دوم کلام مرحوم آخوند: گفتیم که سخن مرحوم آخوند درباره اجتماعی ها، مورد نقد مرحوم نائینی قرار گرفت. اما قسمت دوم کلام مرحوم آخوند درباره امتناعی ها، هم مورد نقد مرحوم نائینی قرار گرفته است. کلام ایشان را مطابق نقل منتقی الاصول می خوانیم: اما

اشکالات مرحوم نائینی بر قسمت دوم کلام مرحوم آخوند: گفتیم که سخن مرحوم آخوند درباره اجتماعی ها، مورد نقد مرحوم نائینی قرار گرفت. اما قسمت دوم کلام مرحوم آخوند درباره امتناعی ها، هم مورد نقد مرحوم نائینی قرار گرفته است. کلام ایشان را مطابق نقل منتقی الاصول می خوانیم: اما

کلام مرحوم بروجردی: [تا کنون گفته ایم که مرحوم آخوند می فرمود: اجتماعی ها قائل به صحت صلوۀ و عصیان هستند و مرحوم نائینی می فرمود: اگر مکلف عالم به غصب باشد، بنابر نظر اجتماعی ها «صلوۀ» فاسد است. و ما سخن مرحوم نائینی را نپذیرفتیم. حال مرحوم بروجردی می

اشکالات مرحوم خویی بر سخنان مرحوم نائینی: مرحوم خویی در بیان طولانی، به قسمت های مختلف سخنان استاد خویش اشکال کرده است: یک) «اما ما ذكره من ان اعتبار القدرة في متعلق التكليف انما هي باقتضاء نفس التكليف ذلك، لا من ناحية حكم العقل، فقد ذكرنا في بحث الضد انه

مربوط به صفحه 160 قبل از اشکال مرحوم نائینی: ما می گوییم: توجه شود که در فرض جواز اجتماع، مرحوم آخوند قائل به آن شدند که «هم امر امتثال می شود و هم نهی عصیان می شود» ممکن است چنین اشکال شود که در این فرض هم «عصیان نهی» در

ما می گوییم: 1ـ مرحوم نائینی، «دو اشکال مطرح شده در ما نحن فیه» (یا طلب جمع ضدین حاصل می آید و یا اشتراط شیء علی نفسه) را در بحث ترتب به نوعی پاسخ می دهند. به عبارت دیگر ایشان در بحث ترتب ابتدا می نویسد: «يمكن هذا التقريب في

اشکال مرحوم نائینی بر کلام مرحوم آخوند: مرحوم نائینی بر این کلام مرحوم آخوند که «بنابر قول به جواز اجتماع، صلوۀ در دار غصبی صحیح است»، اشکال می کند و می فرماید: «اگر مکلف عالم به حرمت باشد، نمازش باطل است ولی اگر جاهل یا ناسی باشد، نمازش صحیح است»

ما می گوییم: ماحصل فرمایش ایشان چنین است: مرحوم آخوند چنانکه خواندیم در صورتی که امتناعی باشیم و نهی را ترجیح دهیم، در برخی از فروض تنها به «سقوط امر» حکم کرده اند و در عین حال آن را امتثال نمی داند. چرا که «امری» در میان نیست تا امتثال