الافادات والاستفادات؛ جلد دو

سرشناسه

خمینی، سیدحسن، 1351

عنوان و نام پدیدآور

الافادات و الاستفادات: تقریرات البحوث الاصولیه لسماحه الاستاذ السید حسن الخمینی (المجلد الثانی) / علی الخمینی

مشخصات نشر

تهران: مؤسسه تنظیم و نشر تراث الامام الخمینی(س)، مؤسسة العروج. 1440 ق. = 1398

ناشر

مؤسسه چاپ و نشر عروج

نوبت چاپ

چاپ اول

سال چاپ

1398

نوع جلد

گالینگور

تعداد صفحه

649

شابک

(دوره) 4-354-212-964-978 (ج.1) 7-548-212-964-978

یادداشت

عربی. کتابنامه. نمایه / ناشر کتاب حاضر را جلد دوم «الافادات والاستفادات...» در نظر گرفته است که توسط همین انتشارات در سال 1392 منتشر شده است.

موضوع

اصول فقه شیعه -- قرن 14

شناسه افزوده

خمینی، علی؛ مقرر / مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، دفتر قم. مؤسسه چاپ و نشر عروج

رده بندی کنگره

159/8 BP

رده بندی دیویی

312 / 297

شماره کتابشناسی ملی

5786304

مشخصات ظاهری

2 ج

مقرّر

سیدعلی خمینی

معرفی کتاب

کتاب «الإفادات والاستفادات فی تقریر البحوث الأصولیة لسماحة الاستاذ السید حسن الخمینی» اثری تخصصی و استدلالی در دانش اصول فقه امامیه به زبان عربی است. این اثر متن تقریرات دروس خارج اصول فقه استاد آیت الله سید حسن خمینی به قلم برادر ایشان حجت الاسلام والمسلمین سید علی خمینی است که توسط مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (مؤسسه چاپ و نشر عروج) در دو مجلد (جلد نخست در سال ۱۳۹۲ و جلد دوم در سال ۱۳۹۸) به چاپ رسیده است.

الف) موضوع و جایگاه اثر

اثر حاضر دورۀ استدلالی و تفصیلی علم اصول فقه امامیه را بر پایۀ ساختار اصولی کفایة الأصول آخوند خراسانی و با محوریت آرای اصولی امام خمینی در مناهج الوصول إلی علم الأصول دنبال می‌کند. جلد نخست به تبیین مدخل‌های تاریخی ـ معرفت‌شناختی و مباحث بنیادین «مقدمۀ علم اصول» (تعریف علم، تمایز علوم، ماهیت علم اصول، حقیقت وضع، و معنای حرفی) اختصاص یافته است. جلد دوم نیز به ادله‌ی مباحث الفاظ اعم از مباحث اوامر، حقیقت و مجاز، حقیقت شرعیه، صحیح و اعم، استعمال و مشتق می‌پردازد.

ب) ساختار و محورهای علمی دوره

این اثر در دوازده «امر» کلان، بخش مبادی و مباحث الفاظ علم اصول را به شکلی نظام‌مند بررسی کرده است:

جلد اول: مبادی عام، معرفت‌شناسی و حقیقت دلالت

جلد نخست بیشتر به بنیادهای تاریخی، معرفت‌شناختی و زبان‌شناختی علم اصول اختصاص دارد:

1. تاریخ و تطور اصول فقه: بررسی تحلیلی پیدایش علم اصول در بستر نزاع‌های کلامی و فقهی متقدم، بررسی نقش مکاتب معتزله، اصحاب رأی، شافعیه، ظاهریه و حنفیه، و بازخوانی تطور اصول فقه امامیه در چهار دورۀ «پیش از نگارش»، «آغاز تدوین»، «عصر شکوفایی» و «مرحلۀ کمال و بلوغ».
2. هرم معرفت و منطق علم‌شناسی: تعیین جایگاه اصول فقه در سلسله‌مراتب پنج‌گانۀ معرفتی (معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی، کلام، اصول فقه، و فقه).
3. کیفیت وحدت علم: بررسی علم به عنوان یک واحد اعتباری، تحقیق در مسئله اعتبارات، مراد از کثرت و وحدت، اقسام واحد اعتباری
4. معیار تمایز و وحدت علوم (امر چهارم): بحث از حقیقت و ماهیت علم، ضوابط وحدت علوم، و نقد معیارهای تمایز دانش‌ها (تمایز به موضوع، محمول، غرض، اسلوب یا نظریه‌های تلفیقی).
5. تعریف و هویت اصول فقه (امر پنجم): واکاوی مرزهای مسائل اصولی و قواعد فقهی، و تدقیق در ملاک آلیت و وقوع قواعد در کبرای قیاس استنباط احکام.
6. نظریۀ وضع (امر ششم): تحلیل ماهیت دلالت لفظ بر معنا (ذاتی بودن یا اعتباری بودن)، مسئلۀ واضع، تقسیمات وضع (تعیینی و تعینی، شخصی و نوعی)، و بررسی عقلی امکان و وقوع اقسام چهارگانۀ وضع و موضوعٌ‌له با توجه به مبحث تداعی معانی.
7. تحلیل معنای حرفی و هیئات (امر هفتم): بررسی تطبیقی آرای متقدمان و متأخران (همچون محقق نائینی، محقق اصفهانی، آقاضیاء عراقی و آیت‌الله بروجردی (رحمت الله علیهم))، تبیین حقیقت اعتباریات قانونی و ادبی، و تحلیل دلالت در هیئات انشایی، اخباری، ناقصه، ضمایر و ادوات موصول و استثناء.

جلد دوم: نظریات دلالت‌پژوهی در الفاظ

جلد دوم ادامۀ مسائل مباحث الفاظ را در پنج حوزۀ اصلی دنبال می‌کند:

1. حقیقت و مجاز (امر هشتم): بررسی ماهیت استعمال مجازی و نسبت آن با ادعای سکاکی، تحلیل مسئلۀ «مجاز مشهور»، واکاوی علائم حقیقت و مجاز (تبادر، عدم صحت سلب، اطراد)، حجیت قول لغوی، و قواعد تعارض احوال لفظ.
2. حقیقت شرعیه (امر نهم): تحریر محل نزاع در پیدایش وضع ثانوی در لسان شارع، بررسی امکان یا امتناع تحقق وضع با استعمال، تبیین نظریۀ تقارب و ثمرۀ فقهی این مبحث در آیات و احادیث.
3. صحیح و اعم (امر دهم): تحلیل ماهوی مفهوم «صحت»، گسترۀ جریان نزاع نسبت به اجزا و شرایط، امکان یا استحالۀ عقلیِ تصویر «قدر جامع» در دو فرض صحیحی و اعمی (با نقد آرای مشکینی، نائینی، اصفهانی، محقق داماد، امام خمینی و شهید صدر)، و ادلۀ نقلی و تبادری طرفین همراه با ثمرات اصولی.
4. استعمال لفظ در بیش از یک معنا (امر یازدهم): بررسی حقیقت استعمال، بازخوانی نظریۀ «افناء لفظ در معنا»، و ادلۀ عقلی قائلان به استحاله یا جواز این استعمال.
5. مسئلۀ مشتق (امر دوازدهم): تحلیل ملاک صدق مشتق بر ذات منقضی‌عنه، بررسی دامنۀ نزاع در افعال، مصادر و اسماء زمان، تبیین مفهوم «حال» نسبت به تلبس و نطق، و تحقیق پیرامون بساطت یا ترکیب معنای مشتق.

ج) روش‌شناسی و ویژگی‌های فنی کتاب

تفکیک سطوح تحلیل (متن و تعلیقات مقرر): مباحث با رویکرد مقارنه‌ای تدوین شده و مقرر با افزودن توضیحات تحقیقی ذیل تعلیقات، به تبیین وجوه تمایز آرا و مستندسازی آن‌ها پرداخته است.
تکیه بر تحلیل فلسفی مفاهیم لغوی: در مباحثی نظیر مجاز، حقیقت استعمال، و بساطت مشتق و…، مسائل صرفاً در دایرۀ لغت متوقف نمانده، بلکه بر پایۀ قواعد وجود ذهنی، نظریۀ اعتبار و رابطۀ لفظ و معنا واکاوی شده‌اند.
محوریت منظومۀ اصولی امام خمینی: در سراسر فصول، آرای مناهج الوصول به‌عنوان یکی از محورهای پایه‌ای نقد و بررسی مطرح شده و نسبت آن با مکاتب معاصر ارزیابی گردیده است.
رویکرد تحلیلی، تطبیقی و اجتهادی: روش این مجموعه مبتنی بر نقل مستند و دقیق متن کلمات فقیهان و اصولیان صاحب‌مکتب، تجزیه و تحلیل عقلی مفاهیم، مقایسۀ تطبیقی آراء و سپس اتخاذ موضع اصولی است.

المقدّمة المقرّر

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله ربّ العالمين وصلّى الله على سيّدنا محمّد وآله الطاهرين

وأمّا بعد، فهذه جملة ممّا استفدته من إفادات سماحة الأخ المعظّم الأستاذ السيّد حسن الخميني ولابدّ لي من التذكير بنكات مقدّمة للكتاب.

الأولى: أنّ هذا التقرير ليس صرف بيان لما ألقاه الأخ المعظّم في مجلس الدرس أو صرف تعريبه، بل قد اتّغيت له نظماً جديداً وكثيراً ما ترى فيه من تغيير الأمثلة وتطويل المباحث واختصار بعضها الآخر، ولكنّه قد نظر فيه الأخ المعظّم بالنظر الجامع وقد ارتضى بعض ما قرّرته وأعرض عن بعض آخر ولذلك لا غرو في ادّعاء أنّ ما ترى في نصّ الكتاب من الكلمات والتعبيرات هو ممّا استقرّ نظره عليه.

الثانية: أنّ ما ترى في هوامش الكتاب المبتدأ بكلمة «أقول» هو ما خطر ببالي القاصر وليس من إفادات الأخ المعظّم، ولا مورداً لقبوله بالضرورة وقد ترى بعض الهوامش إيضاحاً وبعضها إشكالاً على بيان الأستاذ ومختاره.

الثالثة: أنّ تدريسه يكون تفصيلياً وبالتالي يكون تقريره كذلك تفصيلياً وناظراً إلى أدقّ ما ذهب إليه الأصوليون من القدماء والمتأخّرين.

فكثيراً ما ينقل نصّ كلامهم في المتن أو الهامش، ثمّ أوردنا ما فيها، لينظر القارئ في كلماتهم لعلّه يفهم منها ما لم نفهم.

الرابعة: أنّه قد ألقى المباحث وفقاً لنظم الكفاية ومبنيّاً على إفادات الإمام الخميني(س)، فلا توجد كلمة من كلمات سماحة الجد(س) إلا صارت مورداً للتحقيق.

الخامسة: أنّ ما ترى في مدخل الكتاب من الفحص في تاريخ علم الأصول وتطوّره هو ممّا ألقاه الأخ المعظّم في مجلس درسه، ولكن ليس هو ممّا قرّرته، بل قد عرّب بيد أحد المحقّقين؛ نعم إنّي قد نظرت فيه ونظّمته، فلله درّه.

وفي الختام لابدّ أن أقدّم شكري لكلّ من بذل جهده من أجل الكتاب حتّى يكون قابلاً للنشر وأدعو لجميعهم خالص الدعاء وأسئل الله أن يوفّقني لما يحبّ ويرضى إنّه سميع مجيب.

السيد علي الخميني

ذي الحجّة ۱۴۳۴ هـ. ق

مشاهده فایل PDF